از امروز تصمیم گرفتم اینجا رو به رشته تحصیلیم اختصاص بدم.
از این به بعد منتظر حرفهای علمی باشید.
برای شروع:
بحثـي پيـرامـون بـــلايـــاي طبيعـــي بـويـژه بـلايـاي جـوي و اقليمـي
مقدمه :
بلاياي طبيعي در طول زندگي بشر به فراواني رخ داده اند . هر ساله هزاران نفر قرباني گردباد ، فوران آتشفشان ، سيل ، خشكسالي ، زلزله و حوادث مشابه آن ميشوند . تنها مناطق معدودي در جهان از خطراتي كه به فاجعه منجر ميشوند ، مصون هستند . حتي در مكانهايي كه شرايط زمين ساختي بسيار با ثبات بنظر ميرسد ، زلزله بوقوع مي پيوندد .گردبادها دورترين مناطق را درمي نوردند و سيلابهاي ناگهاني حتي خشكترين بيابانها را نيز مورد تاخت و تاز قرار مي دهند .
متأسفانه كشورهاي در حال توسعه ، بيش از همه از اثر بلا هاي طبيعي رنج ميبرند . اغلب اين كشورها فاقد سيستم هشدار دهنده بوده ، سازمانهاي دفاع غير نظامي آنها نياز به تقويت داشته و اقتصاد شكننده شان به آنها توانايي كافي براي ايستادگي در مقابل بار عظيم مالي خسارات ناشي از فاجعه را نميدهد .
بايد توجه داشته باشيم كه يك حادثه طبيعي ناگوار زماني تبديل به يك بلاي طبيعي مي شود كه موجب تحميل تلفات و خساراتي به جوامع و فعاليتهاي انساني گردد . بلا هاي طبيعي علاوه بر داشتن اجزاي تشكيل دهنده اي كه علوم طبيعي به آن ميپردازند داراي جنبه هاي اجتماعي قدرتمندي نيز هستند . اگر چه نميتوان از وقوع آنها جلوگيري كرد ولي ميتوان آثار و عواقب فاجعه آميز آنها را به كمك برنامه ريزيهاي قبلي و آمادگي براي انجام اقدامات اضطراري كاهش داد .
امروزه انسان با بهره گيري از فن آوريهاي موجود و نيز با شناخت بيشتر از محيط اطراف خود توانسته است از ابعاد روزافزون خسارات ناشي از بلاياي طبيعي و جوي مانند : طوفان ، سيل ، يخبندان ، آتش سوزي جنگل ها و خشكسالي بكاهد .
اين روند البته به دلايل مختلف و از جمله عدم آگاهي از زمان وقوع آنها با توقف هايي نيز روبرو بوده است .
در حال حاضر سازمان هواشناسي كشور با ايجاد سيستم هاي پايش ، پيش بيني و صدور اخطاريه درمقياس هاي زماني كوتاه و بلند مدت ، توانسته است نقش موثر خود را در كاهش خسارات به منصه ظهور رساند . اين سازمان همچنين در بسياري از پروژه هاي تحقيقاتي ـ كاربردي با موضوع كاهش اثرات بلاياي طبيعي ، حضوري فعال داشته است .
بلاياي طبيعي چيست ؟
زمين اتمسفر و اقيانوسها به طور پيوسته در حال حركتند ، پوسته زمين از صفحاتي تشكيل شده كه بر روي مواد ماگما شناور ميباشند و سرعت حركت آنها فقط در مقياس زماني زمين شناسي قابل توجه است . ر امتداد رشته هاي ميان اقيانوسي ، پوسته زمين شكسته و باز شده و سپس مجدداً توسط بالا آمدن مواد مذاب بسته ميشود ، به اين طريق پوسته جديد تشكيل شده و صفحات اقيانوسي به اطراف انده ميشوند ، در چنين نقاطي بيشترين آتشفشانها تشكيل شده و زلزله اتفاق ميافتد .
جريانهاي اتمسفري با سرعتهاي مختلف و در طي مقياسهاي زماني متفاوت در حال حركت بوده و در طي مسير خود از كوهها و دره ها توسط فرايندهاي ترموديناميكي تاثير ميپذيرند .حركات چرخشي و گردابي شكل بوسيله بادهاي شديد شكل گرفته و سيكلون حاره اي آب در دريا را به صورت امواج بر روي سواحل كم ارتفاع ريخته و آنها را به زير آب ميبرد .
در اثر برخورد توده هاي هوا يا تراكم ارتفاع آب ، بارش اتفاق مي افتد ولي اين بارش گاهي با شدت زياد ، سيل ، فرسايش سطحي و زمين لغزه ها را به وجود ميآورد و يا اينكه نقاط ديگري به علت فقدان بارش با خشكسالي مواجه ميگردد .
زمين سياره اي فعال و پر حركت بوده و بيشتر رويدادهاي طبيعي دامنه وسيعي از تغييرات را در طي زمان در استفاده از انرژي و مواد نشان ميدهد . در نهايت اين گونه رفتارهاي طبيعت وقايع شديد طبيعي ميباشند ولي اين وقايع شديد طبيعي هنگاميكه براي انسان و محيط نتايج جدي و خطرناكي را از نظر آسيب ديدگي ، مرگ و يا تخريب محيط بوجود بياورند تبديل به بلاي طبيعي ميگردند. بنا به تعريف بلاياي طبيعي : به آن دسته از پديده هايي گفته ميشود كه انرژي فوق العاده زيادي در مدت زمان كوتاهي آزاد شود و خسارت و ويراني را براي انسانها به بار آورد . به عبارت بهتر بلاهاي طبيعي با سه مشخصه زير تعريف مي گردند :
1- پديده شديدي اتفاق افتد يا به عبارتي : ( حادثه طبيعي خيلي بزرگ اتفاق بيفتد) .
2- اين پديده طبيعي شديد در محل زندگي اتفاق افتد : ( در جايي كه مردم بسيار زندگي ميكنند) .
3- اين پديده طبيعي شديد با اثر ناگهاني و مخرب همراه است : ( مردم از حادثه شگفت زده ميشوند زيرا حوادث ناگهاني و يا ، زياد است) . بنابراين به عنوان مثال وقوع يك زلزله شديد در يك نقطه بياياني دور افتاده و فاقد سكنه يك واقعه طبيعي شديد است كه فقط از لحاظ زلزله شناسي قابل توجه است ، در حاليكه يك حادثه كوچك در يك شهر بويژه اگر شرايط ايمني در آن ضعيف باشد قادر است خطر عظيمي به وجود آورد . انسان در معرض اينگونه نيروهاي طبيعي است به طوريكه سعي دارد از مكانهايي كه مكرراً تحت تأثير چنين وقايعي هستند اجتناب نمايد و يا حداقل در جستجوي پناهگاهي در اين مكانهاي ناامن است ولي انسان هميشه آگاه از حوادث طبيعي نيست و يا بعلت وجود سكون طولاني بين اين وقايع ، احساس امنيت ميكند لذا سكونتها و مكانها ي صنعتي و نظاير آن را در نواحي متعدد بلاياي طبيعي مستقر ميسازد بطوريكه اگر عملا اين وقايع اتفاق بيفتد ، انسان بدون هيج كمكي در معرض گرفتار شدن اين قدرتها است.
بلاياي طبيعي قادرند عميقا ساختارها را تحت تأثير قرار دهند ، بطوريكه جوامع كنترول يافته را در عرض چند دقيقه نابود سازند به ساختمانها آسيب رسانده و بناهايي را كه به لحاظ قدمت ارزشمند است تخريب نمايند .
بازسازي اين مناطق نيروي انساني زياد و فعال شدن منابع طبيعي را طلب مينمايد كه در اين راستا برنامه ريزيهاي ملي و حمايتهاي بين المللي و وامهاي منابع خارجي نقش عمده اي را در جهت تجديد ساختار اين جوامع ايفا مينمايند .
تعريف بلاياي طبيعي :
كاربرد واژه طبيعي در عبارت فوق اشاره به پديده هايي مانند : آتش سوزي ، سيل ، زمين لرزه ، توفان ، صاعقه ، تگرگ ، بهمن ، … دارد و كلمه بليه بصورت ميزان آسيب پذيري جوامع بشري از پديده هاي طبيعي تعريف ميشود .
بنابراين پديده هاي طبيعي كه موجب خسارات گسترده انساني ، مادي و محيطي شود و جامعه آمادگي و توانايي كافي جهت مقابله با آن را نداشته باشد به عنوان يك بليه طبيعي بيان مي گردد . بطور كلي بلاياي طبيعي بر اساس عوامل بوجود آورندهشان كه ميتواند طبيعي يا ناشي از دخالت بشر باشد طبقه بندي ميشوند :
الف) بلاياي طبيعي ناگهاني :
1- بلايايي كه منشاء زمين شناختي دارند ، نظير زلزله ، رانش زمين ، بهمن ، آتشفشان و امواج عظيم دريايي .
2- بلايايي كه منشاء آب و هوايي دارند : نظير سيل ، طوفانهاي شديد ، گردبادها ،سرما و گرماي شديد.
ب) بلاياي طبيعي تدريجي :
نظير خشكسالي ، قحطي و بيماريهاي فراگير كه بتدريج جامعه را تحت تأثير قرار ميدهند .
عامل وقوع بلاياي طبيعي انسان است يا طبيعت ؟
وقايع طبيعي ميتواند بلاياي طبيعي زيادي را موجب شوند . بعضي از اين بلايا طبيعي بنظر ميرسند ولي عامل ايجادآنها خود انسانها ميباشند . بارندگي بسيار زياد ميتواند عامل سيل شدهو در مقابل بارندگي بسيار كم نيز خشكسالي ، كمبود و مصرف زياد آب را در پي خواهد داشت . اگر ما بخشهايي از طبيعت مانند جزاير مرجاني و جنگل گياهان لطيف كوهستاني را منهدم كنيم ، در اين صورت ما در حقيقت سدهايي را كه باعث محافظت ما از تسونامي ( امواج دريا ناشي از آتشفشانها و زلزله هاي زير دريايي ) ، خشكسالي ، زمين لرزه و يا وقايع ديگر ميشوند ، از بين برده ايم .
تا كنون بر اساس آمارهاي بين المللي حدود 43 بليه طبيعي شناخته شده است كه ميتوان به اين موارد اشاره نمود :
(خشكسالي) ، (چرخندحاره اي) ، (سيل منطقه اي) ، (زلزله) ، (آتشفشان) ، (طوفان برون حاره اي) ، (تسونامي) ، (آتشسوزي در مراتع و مزارع) ، (فرسايش خاك) ، (بالاآمدن سطح آب دريا) ، (كوه يخ شناور) ، (طوفان غبار) ، (زمين لغزه) ، (فرسايش ساحل) ، (بهمن سنگريزه) ، (لغزش و خزش خاك) ، (تورنادو) ، (طوفان برف) ، (يخهاي ساحلي) ، (سيل آني) ، (طوفان تندري) ، (صاعقه) ، (كولاك برف) ، (امواج اقيانوسي) ، (طوفان تگرگ) ، (تگرگ ريزه) ، (باد شديد محلي) ، (فرو نشيني هوا) ، (جريانهاي سطحي و واريزه از ماسه شن و رس) ، (جرياناتي كه با باد پشتيباني ميشوند)، (ريزش تخته سنگي) ، (سرمازدگي محصولات كشاورزي) ، (گرمازدگي) ، (گردباد) ، (سوز باد) ، (سياه باد دريايي) ، (موج گرما) ، (تهاجم آفات) ، (آزاد شدن مواد خطرناك) ، (مقادير نهايي درجه حرارت) ، (قحطي) ، (بيماريهاي فراگير) .
34 بليه طبيعي در كشور ما وجود دارد كه 90% تا 95% آن منشا آب و هوايي دارند كه با توجه به شرايط اقليمي و زمين ساختي كشور ايران ، مهمترين بلاياي طبيعي آن عبارتند از : زلزله ، رانش زمين ، بهمن ، سيل ، خشكسالي ، طوفان ، صاعقه ، سرما و گرماهاي شديد ، بيابان زايي ، تگرگ و يخبندان .
غالبا عقيده بر اين است كه آب و هوا كليه اعمال بشر را تحت تاثير قرار ميدهد . اين مطلب درمواردي كه بلاياي طبيعي اتفاق مي افتد بيشتر آشكار ميشود . علاوه بر اين آب و هوا مسبب اصلي بسياري از بلاياي طبيعي عمده ميباشد .
چنانچه بخواهيم اين وقايع را بر اساس تعداد تلفاتي كه در سالهاي گذشته در كل جهان اتفاق افتاده بررسي كنيم بجز خشكسالي و ديگر بلاياي وارد بر قلمرو كشاورزي 10 مورد اصلي آن عبارتند از :
1- طوفانهاي حاره اي ، گردبادها ، طوفانهاي مهيب 2- سيل ، 3- طوفان هوا ، با آذرخش و صاعقه ، 4- كولاك برف ، 5- امواج گرمايي ، 6- بهمن ، 7- امواج خروشان دريا ، 8- زمين لرزه ، 9- آتشفشان ، 10- رانش زمين كه از فهرست فوق آب و هوا دليل اصلي ايجاد 7 مورد اول ميباشد.
طوفانهاي حاره اي ، سيل و طوفان همراه با رعد و برق ، همه ساله و بطور متناوب در مناطق وسيعي از جهان بوقوع پيوسته و صدها ميليون نفر را تحت تأثير قرار ميدهند . علاوه بر آن آب و هوا در بسياري ديگر از حوادث تهديد كننده زندگي نظير خشكسالي كه موجب ويراني و تخريب بسياري از نواحي دنيا ميشود دخالت دارد .
* بعضي از بلاياي طبيعي مهم دهه 90 :
بلاياي طبيعي تقريبا همه جا ميتواند روي دهد . در اينجا چند مثال از بلاياي طبيعي خيلي بزرگ دهه 90 را ملاحظه ميكنيم :
« سيل = آب بسيار زياد در يك محل نامناسب : (1993 و 1995 : هلند ، فرانسه ، آلمان و بلژيك) ، (1991 و 1994 : چين) ،
(1993 : كامبوج و ويتنام) ، (1993 : آمريكاي مركزي) ».
« خشكسالي = آب به مقدار بسيار كم از آنچه مردم و گياهان نياز دارند : (1992 و 1993 : آفريقاي جنوبي) ، (1993 : پرو) » . « زمين لغزه = خاك و سنگي كه بسرعت به طرف پائين تپه مي لغزد : (1993 : اكوادور) » .
زلزله = تكان شديد و ناگهاني زمين : (1994 : كوبه در ژاپن) ، (1995 : لوس آنجلس در آمريكا) ، (1993 : قاهره در مصر) ،
(1992 : ارين زكان در تركيه) ، (1990 يا خرداد 1369 : منجيل و رودبار در ايران) » .
« فوران آتشفشان = انفجار صخره ، خاكستر ، گاز و يا جريان گدازه از اعماق داخلي زمين : (1994 : رابوئل ، پايوا در گينه جديد) ،
(1991 : كوه پيناتوبو در فيليپين) » .
« ترنادو = طوفان و گردباد شديد قيفي شكل كه در روي خشكي در محدوده كوچكي به دور خود ميچرخد :
( 1994 : نيمه غربي آمريكا) » .
« طوفان حاره اي = باران شديد و باد قوي به روي دريا و سواحل . اين طوفان را هاريكن ، سيكلون و تيفون هم مينامند :
(1994: تيفون – چين و تايوان) ، (1993 = سيكلون – كنيا و فيجي) ، (1992:هاريكن – آندره در ايالت كارائيب آمريكا) ،
(1991 : چيتا كونگ در بنگلادش) » .
« تسونامي يا طوفان دريا = دسته هايي از امواج بزرگ كه در نواحي وسيعي گسترده شده و مهار شدني نيست :
(1992 : جزيره فلور در اندونزي و نيكاراگواي غربي) » .
« آتش سوزي خود به خود = آتش سوزي بزرگي كه در نواحي وسيعي گسترده شده و مهار شدني نيست :
(1993 : مغولستان) ، (1994 : نيوساوت ويلز در استراليا) » .
« حمله آفات = تعداد زيادي از حشرات يا حيوانات كه محصولات را تخريب ميكنند : (1990 –1994 : تانزانيا) ،
(1993 : هندوستان ، پاكستان ، افغانستان) ، (1992 : اتيوپي) » .
((سازمان هواشناسي جهان WMO )) به عنوان يك سازمان تخصصي ، مسئوليت سازماندهي هواشناسي و آبشناسي رابر عهده دارد و با توجه به اينكه زندگي و به حداقل رسانيدن ويرانيهاي حاصل از بلاياي طبيعي جزء مسئوليتهاي اصلي سرويس هاي هواشناسي است در مورد برنامه هاي ويژه سازمان ملل در خصوص كاهش تلفات جاني و مالي آسيب هاي اجتماعي و اقتصادي ناشي از بلاياي طبيعي پاسخ گو ميباشد .
فعاليتهاي هواشناسي به عنوان يك علم جديد از اوايل قرن نوزدهم شروع و در سال 1820 اولين نقشه هاي هواشناسي تهيه گرديد . با اختراع هواپيما نقش و ضرورت اطلاعات هواشناسي در امر ايمني پرواز مشخص شده و با گذشت زمان و پيشرفت دانش هواشناسي كاربرد آن در تمام بخشها بارزتر گرديد .
سازمان هواشناسي كشور در سال 1338 به عنوان يكصدو سومين عضو سازمان هواشناسي جهاني پذيرفته و با تأسيس و راهبري انواع ايستگاهاي هواشناسي در سطح كشور نسبت به جمع آوري داده هاي جوي اقدام و پس از پردازش در بخش خدمات ماشيني خود در اختيار كاربران قرار داده و با سيستم هاي مخابراتي مدرن نسبت به تبادل اطلاعات با ساير كشورها اقدام مينمايد .در ساليان اخير با محوريت كشاورزي در كشور ، سازمان نيز خدمات خود را به سمت تهيه اطلاعات هواشناسي كشاورزي معطوف داشته و همچنين با ايجاد مراكز تحقيقاتي در مركز و استانها اطلاعات جامع و كاملي جهت طرحهاي صنعتي ، كشاورزي ، آب ، شهرسازي و . . . ارائه نموده است . علاوه بر اين در مراكز فوق در گرايشهاي زير فعاليت داشته كه عبارتند از :
« گرايش هواشناسي ديناميكي و سينوپتيكي (همديدي) » ، « گرايش هواشناسي فيزيكي و تعديل آب و هوا » ، « گرايش هواشناسي كشاورزي » ،« گرايش هواشناسي آب شناسي » ،« گرايش هواشناسي اقليم شناسي» ، « گرايش هواشناسي شيمي جو – ازون و آلودگي هوا » ،« گرايش هواشناسي دريايي واقيانوس شناسي فيزيكي» ، « گرايش هواشناسي كاوشهاي جوي » و « گرايش هواشناسي هوانوردي » .
مراكز پيش بيني هواشناسي با صدور انواع اطلاعيه ها و پيش آگاهيها مسئولين و مردم را قبل از وقوع پديده هاي مخرب جوي آگاه نموده و در اين راستأ كمك موثري در كاهش آثار بلاياي جوي و اقليمي مينمايند
منبع :
www.fire125.ir
